Transponeren

Wat is transponeren ?

'Transponeren is het overbrengen naar een andere toonsoort'. Om dit te begrijpen is enige basiskennis noodzakelijk. Lees verder, we proberen het hier kort uit te leggen. Dan moet je het zeker kunnen begrijpen!

Transponerende instrumenten

In de huidige blaasorkesten zijn vier instrumentstemmingen aanwezig (met enkele uitzonderingen):

Bes-instrumenten, in een harmonie-orkest de grootste groep
C-instrumenten
Es-instrumenten
F-instrumenten

Iedere stemsoort werkt 'vanuit een andere transpositie'. Transponerende instrumenten zijn instrumenten waarvan de klank een andere toonhoogte kent dan uit de klank blijkt. Transponeren is het overbrengen naar een andere toonsoort.

Begrijp je het nog niet ? We proberen het te verduidelijken...

Het begrip 'klinkend'

Het begrip 'C-klinkend' bijvoorbeeld, is niets anders dan een C die op een piano (C-instrument) wordt gespeeld. We vergelijken in de volgende teksten dus steeds met de C die op een piano wordt gespeeld.

Eenvoudig gemaakt...

Om het voor blazers eenvoudig te maken, is er vroeger voor gekozen om bij instrumentenfamilies de grepen ten opzichte van een genoteerde toon gelijk te houden. Daarvoor heeft men de stemming van het instrument moeten aanpassen. Het meest duidelijk is dat bij saxofoons en klarinetten te zien:

Sopraan sax	in Bes
Alt sax	in Es
Tenor sax	in Bes
Bariton sax	in Es
Bas sax	in Bes

Es klarinet	in Es
Bes klarinet	in Bes
Alt klarinet	in Es
Bas klarinet	in Bes
Contra-altklarinet	in Es

Voorbeelden

De C van een dwarsfluit klinkt als een C op de piano. Dit is dus een C-instrument.

De C van een alt saxofoon klinkt als een Es op een piano. Dit is dus een Es-instrument.

De C van een besklarinet (de naam zegt het al) klinkt als een Bes op de piano. Dit is dus een Bes-instrument.

De C van een F-hoorn (waldhoorn) klinkt als een F op de piano. Dit is dus een F-instrument.

C-instrumenten

Instrumenten die in C gestemd zijn:

Dwarsfluit
Hobo
Fagot
Trombone (eigenlijk een Bes-instrument, maar 'leest in C'
C-bas tuba

Bes-instrumenten

Instrumenten die in Bes gestemd zijn:

Bes-klarinet
Trompet
Cornet
Flugelhorn
Bugel
Tenorsaxofoon
Bariton/Euphonium/Tuba
Besbas tuba

De klarinet, trompet en cornet klinken bijvoorbeeld een hele toon (grote secunde) lager dan de notatie aangeeft. De tenorsax klinkt negen tonen (oktaaf + grote secunde) lager dan de notatie aangeeft.

Es-instrumenten

Instrumenten die in Es gestemd zijn:

Es-klarinet
Alt saxofoon
Bariton saxofoon
Alt klarinet
Hoorn in es
Esbas tuba

F-instrumenten

Instrumenten die in F gestemd zijn:

Hoorn in F (waldhoorn)
Alt-hobo

Op een rij

Om een en ander op een rijtje te krijgen, volgt hieronder als samenvatting een 'chromatisch' overzicht:

C-instrument	Bes-instrument	F-instrument	Es-instrument
c	d	g	a
cis/des	dis/es	gis/as	ais/bes
d	e	a	b
dis/es	f	ais/bes	c
e	fis/ges	b	cis/des
f	g	c	d
fis/ges	gis/as	cis/des	dis/es
g	a	d	e
gis/as	ais/bes	dis/es	f
a	b	e	fis/ges
ais/bes	c	f	g
b	cis/des	fis/ges	gis/as
c	d	g	a